تاریخچه پولشویی در فضای مجازی و تعریف آن

با بررسی اسناد و مدارک مربوط به کنوانسیون­های بین­المللی مشاهد می­گردد تعریف صریحی از پولشویی در فضای مجازی ارائه نگردیده بلکه توصیفاتی از نحوه ارتکاب آن بعضاً در مصوبات اسن کنوانسیون­ها مشاهده می­گردد که در ذیل به بررسی برخی از این مطالب در خصوص مفهوم پولشویی و تعریف آن می­پردازیم. اولین سند بین المللی که اقدام به تعریف از پولشویی می­کند کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه قاچاق مواد مخدر و داروهای روانگردان مصور 19 دسامبر 1988 می­باشد که به کنواسیون وین معروف است در بند (ب) ماده 3 کنوانسیون تطهیر پول اینگونه تعریف شده است: « 1- تبدیل و یا انتقال اموال با علم به اینکه اموال مزبور ناشی از ارتکاب جرم و جرایم موضوع بند فرعی (الف) این بند بوده و یا مشارکت در جرم و یا جرایم مزبور به منظور اخفاء و یا کتمان اصلی نامشروع اموال و یا معاونت با هر شخصی که در ارتکاب چنین جرم یا جرایمی دست داشته جهت فرار از عواقب قانونی اقدامات خود. 2- اخفا و یا کتمان ماهیت وقایع، منبع، محل، واگذاری، جابجایی حقوق مربوطه و یا مالکیت اموار مزبور با علم به اینکه این اموال از جرم و یا جرایم موضوع بند فرعی

(الف) این بند و یا مشارکت درانجام چنین جرم و یا جرائمی ناشی گردیده­اند.»1 منظور از جرایم موضوع بند (الف) قاچاق غیر قانونی داروهای مواد مخدر و مواد روانگردان می­باشد.

سند بین المللی دیگری که اقدام به تعریف پولشویی کرده کنواسیون مبارزه با جرایم سازمان یافته فراملی موسوم به کنوانسیون پارمو می­باشد که در سال 2000 میلادی در شهر پالرمو مرکز جزیره سیسیل ایتالیا تهیه شده در ماده 6 خود پولشویی را اینگونه تعریف کرده است:

الف) تبدیل یا انتقال دارایی، با علم بر اینکه دارای مزبور از عواید حاصله از جرم است به منظور اختفاء کردن یا تغییر دادن منشاء غیر قانونی این دارایی یا کمک به شخصی که در ارتکاب جرم اصلی مشارکت دارد برای فرار از عواقب قانونی اعمال خود.

ب) اخفاء یا کتمان ماهیت حقیقی یا منشاء یا محل یا کیفیت تصرف در آن یا نقل و انتقال یا مالکیت یا حقوق متعلق به آن با علم بر اینکه این دارایی از عواید حاصل از جرم می­باشد.

سند بین المللی دیگر، کنوانسیون مریدا می­باشد که در سال 2003 میلادی به تصویب رسید. ماده 23 این کنوانسیون پولشویی را اینگونه تعریف کرده است:

الف) تبدیل یا انتقال اموال، با اطلاع از اینکه این اموال عایدات اعمال خلاف است به منظور پوشاندن یا مخفی کردن منبع مالی غیر قانونی یا به منظور کمک به فردی که در ارتکاب جرم مربوطه دست داشته برای فرار از عواقب قانونی عمل.

ب) پوشاندن یا مخفی کردن ماهیت منبع، مکان، حق تصرف، انتقال مالکیت واقعی مال یا حقوق واقعی مربوط به آن، با اطلاع از اینکه چنین مالیف از عایدات اعمال خلاف است.

ب – 1) تملک، به دست آوردن یا استفاده عامدانه از یک مال، در هنگام دریافت با علم به اینکه این مال از عواید اعمال خلاف است.

2) شرکت و همراهی یا توطئه در ارتکاب، تلاش برای ارتکاب یا کمک، تحریک، تسهیل یا مشاوره برای ارتکاب هر یک از جرایمی که طبق این ماده تعیین شده است.

با توجه به تعاریفی که ارائه شده در تمام تعاریف ذکر شده سه نکته مشابه وجود دارد:

الف) دارایی­هایی موضوع پولشویی قرار می­گیرند که ماهیت غیر قانونی داشته باشند.

 

ب) عملی پولشویی تلقی می­شود که عالماً و عامداً به منظور قانونی جلوه دادن این اموال انجام می­شود.

ج) مرتکب با پنهان کردن ماهیت و منشاء اصلی عواید مجرمانه، شناسایی مجرمانه بود عواید را غیر ممکن یا دشوار کند.

با توجه به مطالب گفته شده می­توان پولشویی ( در فضای مجازی ) را به شرح ذیل تعریف کرد:

« انتقال الکترونیکی عواید ناشی از جرم با بهره­گریزی از ابزارهای فناوری اطلاعات و در بستر شبکه­های اطلاع رسانی رایانه­ای، نظیر اینترنت و سیستم­های مخابراتی به منظور پنهان سازی عالمانه منشا و ماهیت اصلی این عواید و تبدیل آنها به اموال پاک به گونه­ای که شناسایی منبع مجرمانه آن را غیر ممکن یا دشوار سازد»1.

در ماده 2 قانون مبارزه با پولشویی اینگونه تعریف شده است:

الف- تحصیل، تملک، نگهداری یا استفاده از عواید حاصل از فعالیت­های غیر قانونی با علم بر اینکه به طور مستقیم یا غیر مستقیم در نتیجه ارتکاب جرم به دست آمده باشد.

ب – تبدیل، مبادله یا انتقال عوایدی به منظور پنهان کردن منشاء غیر قانونی آن با علم به اینکه به­طور مستقیم یا غیر مستقیم ناشی از ارتکاب جرم بوده یا کمک به مرتکب به نحوری که وی مشمول آثار و تبعات قانونی ارتکاب آن جرم نگردد.

ج – اخفاء یا پنهان یا کتمان کردن ماهیت واقعی، منشاء، منبع، محل، نقل و انتقال جابجایی یا مالکیت عوایدی که به طور مستقیم یا غیر مستقیم در نتجه جرم تحصیل شده است.

ب) نحوه پولشویی در فضای مجازی (سیبری)

1 – باقر زاد، احد، جرایم اقتصادی و پولشویی، انتشارات مجد مراد 1383،ص 129.

1 – قناد، فاطمه ابعاد کیفری حقوق تجارت الکترونیکی، رساله دکتری، دانشگاه شهید بهشتی، سال تحصیلی 86-85، ص 218.

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

بررسی تحلیل تکوین جرم در فضای مجازی با تأکید بر قوانین کیفری ایران