سابقه تاريخي اعتياد به مواد مخدر در جهان

در مطالعه تاريخچه استعمال افيون مي‌بينيم كه بشر افيون را از سالهاي نخستين تاريخ مي‌شناخته و به نوعي استعمال مي‌كرده است. بر خلاف آنچه كه مشهور است، چيني‌ها اولين مردمي نبودند كه با ترياك آشنايي داشتند، گرچه حكما و دانشمندان چيني از ديرباز با خواص درماني ترياك آشنا بودند، ولي احتمالاً در قرن نهم يا دهم بود كه ترياك توسط اعراب به كشور چين معرفي شد.

نوشته‌هايي كه از تمدن سومريها باقي است، نشان مي‌دهد كه سومريان از كهن ترين اقوامي هستند كه نه تنها از ترياك استفاده مي‌كرده‌اند، بلكه نام (گياه شادي بخش) نيز به آن نهاده بودند كه هنوز به اين نام شايع است. در الواح گلي سومريان، پنج هزار سال قبل از ميلاد، در بين النهرين(عراق) نحوه تهيه شيره از بوته خشخاش ذكر شده و توصيه شده كه جمع آوري شيره صبح زود انجام شود. در اين الواح شيره ترياك، جيل[1] ناميده شده كه به معناي لذت و خوشگذراني است.[2]

پلين رومي دانشمند طبيعي دان اولين سده ميلادي نيز مواد مخدر را مي‌شناختند و شيره فشرده گرد خشخاش را اپيون ناميده است. پزشكان آشوري نيز صدها سال پيش از ميلاد مسيح به خواص دارويي ترياك پي برده بودند. نوشته‌هاي باستاني نشان مي‌دهد كه ترياك در تمام دوره‌هاي تاريخ بابل، مصر، يونان و روم استعمال مي‌شده . (هومر) شاعر يوناني نخستين كسي است كه در نوشته‌هاي خود به گل خشخاش اشاره كرده و آن را جزء گل‌هاي زينتي باغ‌هاي روم در هشتصد سال قبل از ميلاد مي‌دانسته است. نهايتاً كشت خشخاش با اينكه در ممالك شرقي از جمله ايران، چين، هند، تركيه و ممالك اروپاي جنوبي به عمل مي‌آمده ولي اصل آن از مصر بوده است.

 

بند دوم ـ سابقه تاريخي اعتیاد به مواد مخدر در ايران

اگر به فرهنگ‌هاي لغات از جمله عميد، نفيسي، معين، دهخدا و غيره نگاهي انداخته باشيد با واژه‌هاي (ترياك، ترياق يا درياق، افيون) مواجه مي‌شويد كه به معناي معجوني بوده كه اثر پادزهري داشته و يا شيره‌اي كه از كپسول نارس خشخاش بيرون مي‌آيد، عليرغم اينكه اين واژه‌ها، واژه‌هاي متعلق به فرهنگ‌هاي بيگانه بود و به طرق گوناگون وارد فرهنگ ما شدند ولي معاني و مفهوم اين كلمات مدنظر فرهنگ اصيل ما در دوران گذشته و حال قرار گرفته است.

تاريخچه و سابقه مواد مخدر در ايران به اواخر قرن سوم هجري قمري بر مي‌گردد. محمدبن زكرياي رازي (313-251) هـ. ق از ترياك در معالجه بيماران خود استفاده مي‌كرده است. بنابراين قدر مسلم اين است كه ترياك حدود 12 قرن قبل در ايران مصرف مي‌شده است ولي هدف از مصرف آن تسكين دردها و آلام بوده است نه جنبه تخدير كننده آن، چنانكه لشكريان پادشاهان صفوي اغلب در جنگها ترياك همراه داشته‌اند كه براي تسكين دردها از آن استفاده مي‌كردند و در همين عصر اعتياد به ترياك در جامعه ما رواج مي‌يابد.[3]

شيخ الرئيس ابوعلي سينا نيز در كتاب قانون، مفصلاً به جنبه‌هاي درماني افيون پرداخته و كراراً از پوسته خشخاش كوبيده در معالجه صحبت كرده است و در برخي از تب‌ها درمان آن را تنها با تجويز ترياك امكان پذير دانسته است.[4] بنابراين در ايران عمده شيوع استفاده از مواد مخدر علي الخصوص ترياك، جنبه درماني آن بوده است. ترياك دارويي بوده است كه از بيماري سرفه مزمن، درد سينه، قولنج، نفخ معده، دل پيچه، عنن، تنگي نفس، زخم معده و انواع قروح و جروح و غيره مورد استعمال واقع مي‌شده است. [5]

در ايران كشت ترياك در دوره صفويه (907 هـ. ق تا 1148 هـ. ق ) براي مصرف داخلي در اطراف شهر يزد انجام مي‌شد و كشت آن براي صدور در قرن 18 ميلادي آغاز گرديد.[6] ترياك خواري در دوره شاهان صفويه در ايران گسترش زيادي داشته است، چنانكه بعضي پادشاهان استعمال مواد افيوني در زمان ايشان آزاد بوده و منعي نداشته است. مثلاً در زمان شاه اسماعيل دوم كه خود او هم معتاد بوده است. هر چند در زمان بعضي ديگر از اين پادشاهان مثل شاه عباس با مواد مخدر مبارزه شديد مي‌شد.

عصر صفوي را مي‌توان عصر آغاز مصرف مواد مخدر به صورت گسترده دانست. رواج ترياك در اين دوره به حدي بود كه شربت ترياك (يا شربت كوكنار) در عطاريها به فروش مي‌رسيد. اوج مصرف مواد مخدر بعد از صفويه به قاجاريه مي‌رسد و در واقع شكل سياسي مواد مخدر از اين زمان آغاز مي‌شود.[7] ترياك كشي در زمان ناصر الدين شاه قاجار در ايران رايج گرديد بدين نحو كه انگليس پس از به زانو در آوردن هند بر آن شد كه ميان لندن و هند خط ارتباط تلگراف برقرار كند و براي اين هدف مي‌بايست از ايران بهره مي‌گرفت، لذا موضوع را به ناصر الدين شاه گوشزد كرد و آن را عملي ساخت. از اين رو سيم بانان و كارگران هندي اين خط ارتباطي از بزرگترين عوامل گسترش و آموزش ترياك كشي در ايران گرديدند و خراسان دروازه ترياك كشي شد. به طوري كه از سال 1230 هـ. ق قاچاقچيان اين ماده مخدر در لباس دراويش هندي در خراسان و كرمان پراكنده شدند و به ترياك كشي پرداختند.

  1. Gil
  2. محمدحسين شهيدي، همان، ج 1، ص 20.
  3. حسن اسعدي، همان، ص 17
  4. محمدرضا قنبري، مطالعات مردم شناسانه در گرايش به مصرف مواد مخدر، جنبه‌هاي مختلف سياست جنايي در قبال مواد مخدر، ج 1، 1379، ص 187.
  5. جعفر شهري، طهران قديم، ج 5، تهران، انتشارات معين، ج دوم، 1376، ص 268.
  6. حسن استعدي، پژوهشنامه‌اي درباره بحران جهاني مواد مخدر، تهران، مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامي، ج 1 ، 1382، ص 161.
  7. علي اصغر، قربان حسيني، همان، ص 147

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

علل گرایش جوانان و نوجوانان شهرستان کاشان به مواد مخدر و راهکارهای مقابله با آن